Vorig jaar leverden Nederlandse apothekers liefst 109.000 keer een afslankspuit af aan mensen die dat zelf betaalden. In 2022 ging het nog om tweeduizend van dat soort afleveringen, blijkt uit cijfers die Nieuwsuur bij de Stichting Farmaceutisch Kengetallen opvroeg. Ozempic, Wegovy en Mounjaro zijn in een paar jaar tijd van diabetesmedicijn naar gewoon gespreksonderwerp aan de bar veranderd. En dat levert een onverwacht neveneffect op: steeds meer mannen die nog nooit een halter hadden vastgehouden, lopen nu voor het eerst een sportschool binnen.
Waarom de spuit ook je spieren raakt
GLP-1-middelen als semaglutide onderdrukken je eetlust zo sterk dat je simpelweg veel minder eet. Dat werkt, je verliest gewicht, maar je lichaam maakt geen onderscheid tussen het vet dat je kwijt wilt en de spiermassa die je juist wilt houden. Onderzoekers van de University of Utah zagen in een muizenstudie dat semaglutide niet alleen spieren liet krimpen, maar sommige spieren ook zwakker maakte terwijl de omvang nauwelijks veranderde. Een snelle spier verloor binnen één week ongeveer een vijfde van zijn kracht. De onderzoekers benadrukken dat dit voorlopig alleen bij muizen is aangetoond, maar het beeld sluit aan bij wat artsen al langer bij patiënten zien: wie snel afvalt zonder tegenmaatregelen, levert een flink deel spiermassa in.
Spierverlies zie je niet op de weegschaal
Het probleem is dat de weegschaal geen onderscheid maakt. Iemand die vijftien kilo afvalt en daarvan een kwart aan spiermassa verliest, ziet gewoon een lager getal en voelt zich geslaagd. Maar minder spiermassa betekent een trager rustmetabolisme, minder kracht in je dagelijks leven en op de lange termijn een hoger risico op vallen en breuken als je ouder wordt. Artsen noemen dit sarcopene obesitas: je bent slanker op papier, maar relatief vetter en zwakker dan voorheen. Precies de reden waarom steeds meer behandelaars krachttraining nu standaard meegeven bij een recept, niet als advies achteraf.
Wat het extra lastig maakt, is dat deze spierafbraak vaak begint voordat iemand het zelf doorheeft. De eerste kilo's die verdwijnen gaan snel, en wie zich daar alleen op de weegschaal op laat afrekenen, mist het signaal dat zijn broeken wel losser zitten maar zijn benen tegelijk minder dragen bij een trap oplopen. Dat is ook precies waarom fysiotherapeuten inmiddels vaker een handknijpkrachtmeting of een eenvoudige stoeltest afnemen bij patiënten die aan een afslankspuit beginnen: niet om het gewichtsverlies te vieren, maar om te zien of de kracht daarachter meegroeit of juist wegzakt.
Krachttraining is nu geen keuze meer
Voor mannen die aan een afslankspuit beginnen, is tillen dus niet langer iets voor de fanatiekelingen. Trainers adviseren twee tot drie keer per week krachttraining, met de nadruk op de grote spiergroepen: benen, rug, borst. Dat hoeft geen uitgebreid schema te zijn. Wie net begint, kan prima starten met een paar bodyweight oefeningen thuis en van daaruit opbouwen naar gewichten. Belangrijker dan het schema is de consistentie: spiermassa behouden tijdens een energietekort vraagt om herhaling, niet om intensiteit. Dat is ook precies waarom de maingaining-aanpak de afgelopen tijd aan populariteit wint. Niet bulken, niet extreem afvallen, maar bewust op je plek blijven terwijl je kracht opbouwt. Voor wie met een afslankspuit juist gewicht verliest, is het omgekeerde doel net zo relevant: zo veel mogelijk van die kracht vasthouden.
In de praktijk komt dat neer op een paar simpele vuistregels. Train elke grote spiergroep minstens twee keer per week, bouw op naar sets van zes tot twaalf herhalingen, en laat minstens één oefening per training je benen flink belasten, want dat zijn de spieren die je het hardst nodig hebt zodra je ouder wordt. Omdat de energie vaak lager ligt door de kleinere maaltijden, raden trainers aan om trainingen wat korter te houden en net vóór het sporten iets te eten, al is het maar een handvol noten of een rijstwafel met kwark. Niet omdat je een topsporter moet worden, maar omdat je lichaam de prikkel nodig heeft om spieren vast te houden terwijl je in een energietekort zit.
Eiwit wordt je belangrijkste bondgenoot
Een kleinere maag en een onderdrukte eetlust betekenen dat er simpelweg minder ruimte is voor voeding. Dat maakt elke hap belangrijker. Artsen en diëtisten raden gebruikers van afslankspuiten aan om eiwitten een vaste plek op het bord te geven, in plaats van iets wat er nog bij komt als er ruimte over is. Veel mannen die worstelen om genoeg eiwit binnen te krijgen met een kleinere eetlust, grijpen daarom naar proteïne shakes als aanvulling tussen de maaltijden door. Niet als vervanging van echt voedsel, maar als praktische oplossing voor een probleem dat deze medicijnen nu eenmaal veroorzaken.
Dit wordt de nieuwe norm in de sportschool
Sportscholen en personal trainers passen hun aanbod inmiddels aan op deze nieuwe groep klanten. Waar een jaar geleden de typische nieuwe klant nog iemand was die simpelweg wilde afvallen, is dat nu steeds vaker iemand die al afvalt dankzij een spuit en vooral wil voorkomen dat hij er zwak en futloos uitkomt. Hoogleraar voeding Jaap Seidell verwacht dat het gebruik van deze middelen de komende jaren verder toeneemt. Dat betekent dat krachttraining niet langer een keuze is naast de spuit, maar steeds meer het tweede deel van hetzelfde recept wordt. Begin je zelf aan een afslankspuit, pak dan niet alleen een kleinere maaltijd, maar ook een paar keer per week een gewicht.